مخالفت كرد يا قطع به خمريت فلان مايع پيدا كرد و معذلك جرئت كرده مرتكب شد در اينجا اگر چنانچه قطع او مصادف با واقع بوده و فى الواقع حرامى را مرتكب يا واجبى را ترك كرده البته بطور قطع و جزم عاصى شمرده شده و مستحق مذمت و عقاب مىباشد ولى اگر قطع او مخالف با واقع بود يعنى قاطع به وجوب شد و عمدا ترك كرد و بعد معلوم شد كه در واقع مباح بوده نه واجب يا قاطع به حرمت شد و عمدا و عليرغم قطع خويش به مبغوضيت عمل آن را مرتكب شد سپس معلوم شد كه در واقع مباح بوده نه حرام چنين كسى متجرّى ناميده مىشود يعنى صرفا جرئت بر مولى پيدا كرده و حرام اعتقادى يا واجب به اعتقاد خويش ترك نموده يا مرتكب شده نه اينكه با واقع مخالفت كرده باشد سئوال اينست كه همانگونه كه شخص عاصى براى مخالفت با واقع عقاب مىشد آيا شخص متجرى هم براى مخالفت با اعتقاد و جرئت بر مولى پيدا كردن مستحق عقوبت هست يا خير ؟ در مسئله دو نظريه مطرح است : 1 - اكثر فقها برآنند كه تجرى مستقلا موجب عقاب است و به چهار دليل تمسك كرده‌اند : 1 - اجماع 2 - بناء عقلاء 3 - حكم عقل قطعى بديهى 4 - حكم عقل نظرى « 1 » . 2 - عده‌اى از فقها از قبيل شيخ انصارى و كثيرى از متأخرين مىگويند تجرى موجب عقاب نيست بدليل اينكه : عقاب دائرمدار معصيت واقعيهء مولى است « صغرى » و تجرّى معصيت واقعى نيست بلكه معصيت اعتقادى است « كبرى » پس تجرى موجب عقاب نيست .

--> ( 1 ) - تمام موارد ذكر شده را با ادله در شرح رسائل ، ج 1 ، صفحهء 29 به بعد آورده‌ام .